پيش از آن نيز در روايات امامان عليهم السّلام به ولادت اسرارآميز آن حضرت اشاره شده و حتى اين مطلب يكى از دلايل شناخت وى تعيين شده بود . « 1 » تلاش بىوقفه بنى عباس براى يافتن فرزندى از امام يازدهم ، در بيشتر منابع تاريخى گزارش شده است . احمد بن عبيد اللّه بن خاقان كه كار خراج قم را بر عهده داشته ، دربارهء موضوع كاوش خانهء امام عسكرى عليه السّلام ، گزارشى داده كه متن آن چنين است : وقتى خبر بيمارى امام عسكرى عليه السّلام شايع شد ، خليفه به دنبال پدرم فرستاد . او به دار الخلافه رفت و همراه پنج تن از كارمندان نزديك خليفه كه از معتمدان او بودند بازگشت . پدرم به آنان دستور داد تا خانهء امام را در كنترل خود گرفته و لحظه به لحظه از احوال و اخبار وى اطلاع داشته باشند ؛ آنگاه برخى از طبيبان را فرا خوانده و دستور داد شبانه روز بر بالين امام حضور داشته باشند . پس از دو يا سه روز به او اطلاع دادند كه امام ضعيف‌تر شده است و او دستور داد طبيبان بر مراقبتهاى خود بيفزايند ؛ آنگاه پيش قاضى القضات رفت و از او خواست ده نفر از معتمدان خود را كه از نظر دين و ورع ، كاملا به آنان اطمينان دارد به منزل امام عسكرى عليه السّلام بفرستد كه شبانه روز در آنجا باشند . اين وضع ادامه داشت تا آن كه امام وفات كرد . پس از اين حادثه ، خانهء امام عسكرى عليه السّلام به دستور خليفه بررسى دقيق شد و همه چيز مهر و موم گرديد و پس از آن تلاشهاى پىگيرانه‌اى براى يافتن فرزندى از آن حضرت آغاز شد ؛ حتى كنيزان امام نيز تحت نظر قرار گرفتند تا معلوم شود كدام يك از آنها باردار است ؛ يكى از آنها را كه احتمال حمل درباره‌اش مىرفت در حجره‌اى تحت مراقبت قرار دادند تا وقتى كه باردار نبودن وى مسلم شد . آنگاه ميراث امام را ميان مادر و برادرش جعفر تقسيم كردند . در همين روايت ، به دنبال گزارش مزبور ، اشاره‌اى به فرصت طلبى جعفر به منظور جانشينى برادرش شده است ؛ از جمله آن كه ، وى از عبيد اللّه بن خاقان خواست او را به عنوان جانشينى امام

--> ( 1 ) . منتخب الاثر ، ص 287 - 288